Gıda Sektöründe Kalite

Hulusi Şentürk

TSE Başkanı

Günümüzün en önemli problemlerinden birisi, sürekli artış gösteren dünya nüfusunun gıda ihtiyacını karşılayabilmektir. Bu problemin halledilmesi için sarf edilen her çaba, gıda maddelerinin üretim, imalat, depolama ve pazarlama safhalarında yapılan bilimsel çalışmaların yanı sıra kalite kontrol ve standardizasyon uygulamasını da gerektirmektedir.

Kalite genel olarak; “ihtiyaç ve beklentilerin karşılanabilme oranıdır”, “müşteri memnuniyetidir” şeklinde de tanımlanmakla birlikte TS EN ISO 9000 standardında “yapısal özellikler takımının (fiziksel, duyusal, davranış ile ilgili mesela nezaket, dürüstlük, doğruluk, zamana ait mesela tam zamanındalık, ergonomik, fonksiyonel) şartları yani genellikle ima edilen veya zorunlu olarak beyan edilen ihtiyaç veya beklentileri yerine getirme derecesi” olarak tanımlanmaktadır.

Kalite Kontrol ise; kalite isteklerini sağlamak için kullanılan uygulama teknikleri ve faaliyetleridir.

Gıda sektöründe kalite kontrolünün esas amacı; tüketici gruplarının isteklerine uygun niteliklere sahip en ekonomik gıda üretimini sağlamaktır. Amacın gerçekleşebilmesi için de günümüzün bilimsel ve teknolojik yöntemlerini uygulayabilme imkanlarına sahip olmanın yanı sıra kalite kontrol sisteminin de çok iyi organize edilmesi şarttır. Aksi takdirde; öncelikle tüketici sağlığında, toplumun beslenmesinde, gıda kayıplarının önlenmesinde, yasal şartların yerine getirilmesinde ve uluslararası ticarette bazı aksaklıklar ortaya çıkmaktadır.

Genel bir yaklaşımla gıda imalatı, tarımsal üretimin son halkası olarak kabul edilebilir. Sanayileşme yolunda bir tarım ülkesi olan Türkiye’de gıda sanayinin gerekli yeri alabilmesi için bazı problemlerin en kısa sürede halledilmesi gerekmektedir. Özellikle modern teknolojinin uygulamaya girmesiyle standardizasyon ve kalite kontrol aynı derecede önem kazanmıştır. Son yıllarda gıda sanayi ürünlerinin ihracattaki payının artması nedeniyle devletin kalite kontroldeki etkinliği de artmaya başlamış ve standardlaşma ile kalite kontrol yönündeki çalışmalara hız verilmiştir.

Bugün dünyanın pek çok ülkesinde bir ürünün güvenlik düzeyini tedarikçilerin, deney laboratuarlarının, belgelendirme ve muayene kuruluşlarının kalite ve uzmanlıklarının yanı sıra ürünün kendi kalitesini de geliştirmek ve kontrol etmek için alınan önlemlerle sağlama yönünden büyüyen bir değişim söz konusudur.

Günümüzde gıda ürünlerini üreten, işleyen, tedarik eden veya dağıtan kuruluşlar, gıda güvenliği üzerinde etkisi olan şartların kontrol edildiğinin gösterilmesine ve bunların yazılı hale getirilmesine giderek artan bir ihtiyaç duymaktadır. Bu durum, bu kuruluşların tedarikçileri için de geçerlidir.

Bilindiği üzere, gıdaların sebep olduğu hastalıkların çoğu, tarladan sofraya kadar geçen aşamalarda biriken hatalardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle tarladan sofraya kadar geçen bütün aşamalar çok titiz ve sistematik şekilde kontrol edilmelidir. Gıda ürünlerinin insan sağlığı açısından olumsuz etkiler oluşturabilecek unsurlar içermemesi ve güvenli olması büyük önem taşımaktadır. Son zamanlarda gıda sanayinde gıda güvenliği kavramıyla birlikte öne çıkan HACCP kavramı tüketicilere güvenilir gıda ürünleri sunulmasına yönelik bir sistem olarak yaygın bir uygulama alanı bulmaya başlamıştır.

Gıda güvenliği yönetim sisteminin temelini oluşturan HACCP prensipleri ile, gıdanın hammaddeden tüketilinceye kadar geçen aşamalarda biyolojik, kimyasal ve fiziksel tehlikelerin analizi ve kontrolü vasıtasıyla gıda güvenliğine önleyici bir yaklaşım getirilmektedir. Bu sistemi uygulayan kuruluşlarda güvenilir gıda üretebilme kabiliyeti artmakla birlikte, bu kuruluşlarda yetkili merciler tarafından yapılacak denetimler kolaylaşmakta, uluslararası ticaret gelişmekte ve gıda üreticisi ve dağıtıcılarının dünya pazarlarında daha etkin ve somut ölçütlerle rekabet edebilmesine olanak sağlamaktadır.

TS EN ISO 22000 “Gıda Güvenliği Yönetim Sistemleri-Gıda Zincirindeki Tüm Kuruluşlar İçin Şartlar” standardı, CEN tarafından kabul edilen EN ISO 22000(2005) standardı esas alınarak hazırlanmış ve 24 Nisan 2006 tarihinde Türk Standardı olarak yayımlanarak bu konudaki ilgili tarafların hizmetine sunulmuştur.

Gerek uluslar arası düzeyde gerekse ülkemizde, güvenli ve sağlıklı gıdalar için gıda güvenliği yönetim sisteminin öneminin kavranması ve gıda üreticileri, tedarikçileri, dağıtıcıları, yetkili kuruluşlar ve tüketicilerin bu konudaki bilinç düzeyinin artması ile gıda güvenliği yönetim sistemi uygulamalarının giderek artmakta olduğu gözlenmektedir. Özellikle tüketicilerin gıda güvenliği yönetim sistemi belgesine sahip olan kuruluşların ürünlerini tercih etmeleri bu süreci daha da hızlandırmaktadır.

TS EN ISO 22000 konusunda gerçekleştirmekte olduğu sistem belgelendirme faaliyetleri ile tüketici sağlığını korurken, aynı zamanda üretici ve tüketici arasında güven köprüsü olma görevini de başarı ile devam ettiren Türk Standardları Enstitüsü, son yıllarda gündemde olan Helal Gıda Belgelendirme faaliyetlerine de başlamıştır.

TSE Helal Gıda Belgelendirme Faaliyetine Başladı

Neden ?

Yaşadığımız dünya ve çağ,  gelişmiş teknolojilerin insan hayatını kolaylaştırdığı kadar karmaşıklığı da beraberinde getirmektedir. Tabii olandan uzaklaştıkça, bu karmaşıklık daha da artırmakta hatta bazı hususlarda, hayatı zorlaştırabilmektedir.  Gelişen ulaşım ve iletişim teknolojileri ise insan için dünyayı küçük bir köy mesafesine indirgemiştir. Mobilitenin çok ileri bir seviyeye ulaştığı günümüzde, insanların tanımadıkları farklı kültürlere sahip mekanlarda bulunmalarını da bir mecburiyet haline getirmiştir.

 

Bunlardan en önemlisi de helal hassasiyeti olan insanların gerek yaşadıkları coğrafyada gerekse de bulunmaları gereken yerlerde temel ihtiyaçlarını karşılamakda yaşadıkları sıkıntılardır. Özellikle beslenme ihtiyaçlarını karşılamakda yaşanan problemler ön plana çıkmaktadır. Gıdaların, üretim, ambalajlama, nakil, depolama ve sunum zincirindeki modern çağın karmaşıklığı içinde helal hassasiyeti taşıyan insanlara güvenilir beslenme imkânı sunulması son derece önemlidir.  Gıda güvenliği konusu ise tüm insanlığın temel problemidir. Bu problemlerin çözümü olarak, uluslararası kuruluşların mutabakatı ile ISO 22000 serisi standardlar oluşturulmuştur. Ancak bu standardlar helal şartlarını kapsamamaktadır. Bu nedenle, helal şartlarının belirlenmesi maksadı ile helal hassasiyeti taşıyan coğrafyanın insanları hem kendi ülkelerinde hem de tüm dünyada gerekli olan standard çalışmalarına ihtiyaç duymuşlardır.

 

Standard Çalışmaları

Helal Gıda standard hazırlama çalışmalarının İKT (İslam Konferansı Teşkilatı) çatısı altında başladığı Nisan 2008’den itibaren ülkemizde İKT üyelerinin geniş katılımıyla yapılan üç toplantı sonucunda hazırlanan Helal Gıda Standardlarının (OIC/SMIIC 1: 2011 “Helal Gıda Genel Klavuzu”, OIC/SMIIC 2: 2011 “Helal Belgelendirmesi Yapan Kuruluşlar için Klavuz” ve OIC/SMIIC 3: 2011 “Helal Belgelendirme Kuruluşlarını Akredite Eden Akreditasyon Kuruluşu Klavuzu”), 13 SMIIC (The Standards and Metrology Instıtute for Islamıc Countries) üyesi ülke ile SMIIC üyesi olmayan İKT ülkelerinin de gözlemci statüsünde katılımıyla 16-17 Mayıs tarihlerinde Kamerun’da düzenlenmiş toplantıda alınan karar gereğince SMIIC standardları olarak yayımlanması hususu kabul edilmiştir.

 

Bilindiği üzere ülkemizde helal gıda alanında ulusal düzeyde ayrıca yürütülen herhangi bir standard hazırlama ve belgelendirme çalışması bulunmamakta olup, uluslararası standardizasyon faaliyetlerinin belli bir olgunluğa erişmesi dikkate alınmaktadır. Uluslararası kabul edilen standardlar, TSE nin taraf olduğu anlaşmalar gereği ve standard hazırlama faaliyetleri çerçevesinde İngilizce orijinal dilinde adapte standart veya Türkçe çevirisi yapılarak, Türk Standardı olarak yayınlanmaktadır.

Bu çerçevede, Enstitümüz Uluslarası Standardizasyon Teşkilatı(ISO), Avrupa Standardizasyon Komitesi(CEN) ve Avrupa Elektroteknik Komitesi(CENELEC) tarafından yayımlanmış olan standardların adapte Türk Standardı olarak kabulünde uygulanmakta olan yöntemler,  SMIIC (The Standards and Metrology Instıtute for Islamıc Countries) tarafından yayımlanmış olan ve yukarıda belirtilen Helal Gıda Standardları için de uygulanarak adapte Türk Standardı olarak 14.07.2011 tarihinde yapılan Teknik Kurul Toplantımızda İngilizce dilinde Adapte Türk Standardı olarak kabul edilerek millileştirilmiş, adapte edilen bu standardların Türk Standardı olarak kabulü esnasında Enstitümüzce başka herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

Belgelendirme  Süreci

 

Türk Standardları Enstitüsü olarak Helal Gıda Belgelendirmesi kapsamında piyasada oluşan yanlış anlamaları önlemek ve ilmi kaideden uzak şekilde düzenlenebilecek belgelerin sorumluluğunun ülkemizi de bağlayacağı temel ilkesinden yola çıkarak Diyanet İşleri Başkanlığının çok değerli destek ve katkılarıyla Helal Gıda Belgelendirmesi faaliyetlerine 4 Temmuz 2011 Pazartesi günü başlanmıştır.

 

Türk Standardları Enstitüsü tarafından yürütülmekte olan Helal gıda belgelendirme çalışmalarında OIC SMIIC 1.2011 GENERAL GUIDELINES ON HALAL FOOD(Helal Gıda Belgelendirme standardı) standardı ve Ürün Belgelendirme Merkezi Başkanlığınca hazırlanmış olan Helal Gıda Belgelendirme Yönergesi hükümleri esas alınmaktadır.

 

 

 

 

Neler Belgelendirilmektedir

 

 Bu Yönerge hükümlerine göre helal gıda üretimi yapan kuruluşlar; aşağıda belirtilen ürün grupları kapsamında yer alan ürünler için Helal Gıda Belgelendirmesi başvurusunda bulunabileceklerdir.

 

          Et ve Et Ürünleri 

          Süt ve Süt Ürünleri

          Yumurta ve Yumurta Ürünleri 

          Tahıl ve Tahıl Ürünleri

          Bitkisel e Hayvansal Kökenli Sıvı ve Katı Yağlar

          Meyve, Sebze ve Mamulleri 

          Şeker ve Şekerleme Mamulleri

          Alkolsüz İçecekler

          Bal ve Yan Ürünleri

          Gıda Katkı Maddeleri

          Enzimler

          Balık ve Balık Ürünleri

          Su

 

Belgelendirme süreci Türk Standardları Enstitüsü’nün web sayfasında (www.tse.org.tr.) helal belgelendirme ile ilgili yayınlanmış dokümanların başvuru sahibi firma tarafından doldurulması ile başlamaktadır.

Diyanet İşleri Başkanlığı ve TSE’den konunun uzmanlarından görevlendirilen en az iki kişiden oluşan İnceleme Heyeti tarafından üretim yerinde ilgili standarda göre gerçekleştirilen inceleme neticesinde, belgelendirme çalışmasının ilk aşaması tamamlanmaktadır.

Gerek numune analiz raporları gerekse inceleme heyeti tarafından hazırlanan raporlar Diyanet İşleri Başkanlığından bir üyenin de bulunduğu 5 kişiden oluşan Helal Gıda Belgelendirme Komisyonu’na öneri niteliğinde sunulur. Nihai belgelendirme kararı ise bu komisyon tarafından verilir. Komisyon çalışmalarında oy birliği esastır.  Diyanet İşleri Başkanlığı mensubu üyenin katılmaması durumunda hiçbir karar alınamaz.

TSE,  Helal Gıda Belgelendirme faaliyetleri için,  diğer belgelendirme faaliyetlerinde olduğu gibi yeterli sayıda ve kalifiye uzman personele sahiptir. Bu amaçla TSE olarak gerekli eğitim ve diğer alt yapı çalışmaları ikmal edilmiştir.

Kontrolün  Sürekliliği

Belge almaya hak kazanan kuruluş ile yapılan sözleşmeye istinaden geçerlilik süresi 1 yıl olan Helal Gıda Uygunluk Belgesi düzenlenmektedir. Kuruluşta yılda en az iki kez habersiz olmak üzere ara kontrol yapılır. Ayrıca, gerektiğinde piyasadan da numune alınarak ürün üzerinde helal şartları kapsamında  analiz ve incelemeler   yapılmaktadır.

Belgeli kuruluşun ara kontrolleri sonucunda sözleşme hükümlerine aykırılık tespit edildiği durumlarda diğer belgelendirme uygulamalarından farklı olarak, hiçbir uyarı yapılmaksızın belgesi iptal edilir.

Enstitümüzün vermiş olduğu Helal Gıda Belgeleri hem üreticiler hem de  ürünleri satın alan Helal Gıda hassasiyeti olan tüketiciler için Güvenli ve Güvenilir  bir vesikadır.

Duyarlılığı olan insanlarımızın her konuda olduğu gibi bu konuda da yapacakları işbirliği ve uyarılar için şimdiden teşekkür ediyor, TSE tarafından başlatılan bu faaliyeti, tüm insanlık için atılmış kendi küçük ama anlamı çok büyük bir adım  olarak değerlendiriyoruz.

  • SİDAS MEDYA AJANS TANITIM DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ
  • Fezvipaşa Bulvarı Çelik İş Merkezi Kat:3 D:302 Çankaya - İZMİR

  • +90 232 441 60 01
  • +90 232 441 61 06